Türkçe

English
O‘zbekcha
Русский
Español

Türkçe

English
O‘zbekcha
Русский
Español
Demo ayarla

Güncellendi

Ticari atık, geri dönüşüm ve mutfakta yağ ​

Bir restoranın, kafenin ya da takeaway’in attığı her şey, karton kutudan kullanılmış fritöz yağına kadar, ticari atıktır (business waste). Yasa senden üç şey ister: atığını yalnızca onu almaya yetkili birine, yazılı bir tanımla birlikte ver; toplanmadan önce geri dönüşümü ve gıda atığını ayır; ve yağı ve gresi giderlerden uzak tut. Bu rehber İngiltere’yi (England) kapsar. Galler ve İskoçya’nın kendi geri dönüşüm kuralları vardır; sonda kısaca özetledik.

Özen yükümlülüğün ​

GOV.UK’in deyişiyle “Any waste that comes from a commercial activity is business waste”: ticari bir faaliyetten çıkan her atık ticari atıktır. Environmental Protection Act 1990’ın 34. bölümüne göre bu atığı üreten ya da elinde tutan herkesin bir özen yükümlülüğü (duty of care) vardır: atığın kaçmasını önlemek ve başkasına verirken yalnızca yetkili birine, atığın yazılı tanımıyla birlikte gitmesini sağlamak. Evler için olan muafiyet yalnızca bir konutta oturanı, orada çıkan ev atığı için kapsar; bir işletmeyi kapsamaz. Atık toplanana kadar onu güvenli bir yerde, uygun ve etiketli kaplarda, rüzgârla uçmasın diye üstü örtülü sakla.

Atığını kimin aldığını kontrol et ​

Atığını, atık toplama makamı olarak belediyen ya da atık taşıyıcı (carrier), aracı (broker) veya tüccar (dealer) olarak kayıtlı bir işletme alabilir. Uygulama kılavuzuna (code of practice) göre İngiltere’de kaydı Environment Agency’nin (EA) kamuya açık sicilinden kontrol edebilir ya da 03708 506 506’yı arayabilirsin. Sicilde kayıt numarası, işletme adı ya da posta koduyla ara ve kontrolü yaz: özen yükümlülüğünü yerine getirdiğinin kanıtıdır. Birinin atığı gelişigüzel döktüğünden (fly-tipping) ya da yasadışı yollarla elden çıkardığından şüpheleniyorsan atığını ona verme ve durumu Environment Agency’ye bildir.

Bir değişiklik geliyor. 22 Temmuz 2026’da yapılan bir yönetmelik, İngiltere’deki taşıyıcıları hükümetin politika belgesindeki deyişle “from a registration to a permit-based system”, yani kayıttan izin sistemine geçiriyor. Büyük kısmı Temmuz 2027’de yürürlüğe giriyor ve mevcut taşıyıcılara geçiş için süre tanınıyor; o zamana kadar sicili yukarıdaki gibi kontrol et.

Atık transfer notu ​

Faturam not yerine geçer mi? Evet, aynı bilgileri taşıyorsa. GOV.UK’e göre mekânından çıkan her tehlikesiz atık yükü için bir atık transfer notu (waste transfer note) ya da aynı bilgileri taşıyan bir belge, örneğin bir fatura gerekir. Uygulama kılavuzu içeriğini sayar: atığın List of Wastes kodu, miktarı ve niteliği, kabın türü, devrin zamanı ve yeri, devreden işletmenin SIC kodu, iki tarafın adı, adresi ve imzası, izin ya da kayıt numaraları ve atık hiyerarşisini uyguladığına dair bir beyan. GOV.UK bu hiyerarşiyi atığı önlemek, yeniden kullanmak, geri dönüştürmek ya da geri kazanmak, bu sırayla, diye özetler.

Ne kadar saklarım? Sen ve atığı alan işletme notu imzalar, kâğıt ya da elektronik bir kopyasını 2 yıl saklarsınız ve belediye ya da Environment Agency isterse gösterirsiniz. Aynı taşıyıcı aynı türde atığı topluyorsa bir season ticket bir yıla kadar olan dönemi kapsayabilir; yanında her toplamanın tarihini, saatini ve miktarını gösteren bir liste (schedule) tutarsın. İkisini de son devirden sonra 2 yıl sakla.

Cezalar. Özen yükümlülüğünü çiğnemek suçtur. Sulh mahkemesi "the statutory maximum"a kadar para cezası verebilir; kılavuz, Crown Court’ta mahkemelerin para cezası yetkisinin bir üst sınırı olmadığını belirtir. Belgelerini istendiğinde gösteremezsen kovuşturma yerine £300’lük sabit bir ceza (fixed penalty) gelebilir.

Geri dönüşümü ve gıda atığını ayırmak ​

31 Mart 2025’ten beri İngiltere’deki her iş yeri atığını toplanmadan önce ayırmak zorundadır; GOV.UK’in listesinde “cafes, restaurants, pubs, take-aways” açıkça yazar. Personelin, müşterilerin ve ziyaretçilerin atığı da buna dahildir. Üç akış vardır: kuru geri dönüştürülebilir malzemeler (plastik, metal, cam, kâğıt ve karton), gıda atığı ve geri dönüştürülemeyen atık. “Compostable” ya da “biodegradable” etiketli ambalajlar gıda atığıyla gitmez.

Kâğıt ve karton plastik, metal ve camdan ayrı toplanır; toplayıcı yazılı bir birlikte toplama değerlendirmesi (co-collection assessment) yapmışsa bu kural esneyebilir. Bu, toplayıcının işidir; senin işin atığı toplayıcıyla yaptığın düzenlemeye uygun şekilde ayrılmış olarak çıkarmaktır. Environment Agency bir compliance notice gönderebilir ve “It is an offence to fail to comply with a compliance notice”, yani bu bildirime uymamak suçtur.

Altı çalışanım var. Gıda atığını ayırmam gerekir mi? Tam zamanlı eşdeğer 10’dan az çalışanı olan mikro işletmelerin 31 Mart 2027’ye kadar vakti var. Çalışanlar tek bir şubede değil işletmenin tamamında sayılır; yarı zamanlı çalışanlar saatleri oranında sayılır ve başvurman gerekmez. Yönetmelik bunu yürürlüğe girdiği 31 Mart 2025 itibarıyla ölçer; işletmen daha sonra açıldıysa Environment Agency’ye sor. O tarihten sonra evet: “This rule applies no matter how little food waste you have”, yani gıda atığın ne kadar az olursa olsun.

Yağ ve gres ​

Lavaboya biraz yağ dökebilir miyim? Hayır. “You must never put cooking oil down the drain”: kızartma yağı asla gidere dökülmez. Az miktardaki yağ ve gres gıda atığıyla, ya da kullanılmış kızartma yağı toplamasıyla gidebilir; toplayıcının talimatlarına uy. Food Standards Agency şunları ekler: gıda atığı lavaboya değil çöpe, lavabolarda süzgeç, tabak ve tencereler yıkamadan önce kâğıtla silinmiş.

Yağ tutucu (grease trap) gerekir mi? GOV.UK’in İngiltere için kirliliği önleme rehberi “Never put fats, oil, grease or solid items down drains” der; bulaşık suyu gres taşıyan bir restoran tıkanmaları önlemek için yağ ve tortu tutucu (fat and sediment trap) takmalı ve bu atığı boşaltmak için su şirketinden izin almalıdır. FSA, “a grease trap or a grease removal unit” gibi yağ yönetim ekipmanı takmanı ve bakımını düzgün yapmanı söyler. İngiltere’deki inşaat işleri için Approved Document H, sıcak yemek yapılan ticari mutfakların giderine “a grease separator complying with BS EN 1825-1:2004 and designed in accordance with BS EN 1825-2:2002 or other effective means of grease removal”, yani bir yağ ayırıcı ya da yağı gidermenin başka etkili bir yolu takılmasını öngörür.

Kanalizasyon suçu. Water Industry Act 1991’in 111. bölümü, kamu kanalizasyonuna ya da ona bağlı bir gidere “any matter likely to injure the sewer or drain, to interfere with the free flow of its contents”, yani kanala zarar verecek ya da akışını engelleyecek bir şey atmayı suç sayar. Bölüm yağdan adıyla söz etmez, ama gideri tıkayan yağ bu tarife uyuyor gibi görünür ve FSA, yağı özensizce elden çıkaran işletmenin kovuşturma riskiyle karşılaşabileceği konusunda uyarır. Ceza, para cezası ve mahkûmiyetten sonra suç sürdüğü her gün için £50’a kadar ek ceza; Crown Court’ta iki yıla kadar hapis, para cezası ya da ikisi birdendir.

Kullanılmış kızartma yağı. Defra’nın 2014’ten kalma eski bir rehber sayfasına göre restoranlardan çıkan yemek atığı, kullanılmış kızartma yağı dahil, catering atığıdır (catering waste). Sayfa açıkça söyler: “You must never send catering waste to be used as farm animal feed or to be used as pet food”, yani catering atığı asla çiftlik hayvanı yemi ya da evcil hayvan maması için gönderilemez. Kayıtlı bir toplayıcıya transfer notuyla gider; saklamak için yangın ve gaz güvenliği rehberimize bak.

Galler ve İskoçya ​

  • Galler: iş yeri geri dönüşüm kuralları 6 Nisan 2024’ten beri uygulanıyor. “Sending food to waste sewers (any amount)”, yani miktarı ne olursa olsun gıdayı kanalizasyona göndermek yasak; haftada 5 kg’dan fazla gıda atığı çıkaran mekânlar gıdayı ayırır.
  • İskoçya: kırsal bölgeler dışında, haftada 5 kilogramdan az gıda atığı üretmeyen her gıda işletmesi gıda atığının ayrı toplanması için makul olan her adımı atmak zorundadır; gıda atığı kamu giderine ya da kanalizasyona gidemez.

Kısa kontrol listesi ​

  • Kamu sicilinden kontrol edilmiş kayıtlı bir toplayıcı ve kontrolün kaydı.
  • Her toplama için transfer notu, fatura ya da season ticket; 2 yıl saklanmış.
  • Kuru geri dönüşüm, gıda atığı ve geri kalanı ayrı; kâğıt ve karton ayrı.
  • Mikro işletmeler: hepsi 31 Mart 2027’ye kadar hazır.
  • Lavabolara yağ ya da yemek yok, süzgeçler takılı.
  • Bakımı yapılan bir yağ tutucu ve su şirketinin izni.
  • Kullanılmış kızartma yağı kayıtlı bir toplayıcıya; asla hayvan yemine.

Kaynaklar ​

Bu rehber genel bilgidir, hukuki danışmanlık değildir. Kendi mekânın için Environment Agency’ye, belediyene ya da giderler için su şirketine sor.