Restoranda 18 yaş altı çalışan: saat ve kurallar ​

Cumartesi bulaşık işi ya da yazın kasada birkaç vardiya, çoğu zaman birinin ilk işidir. 18 yaş altı için kurallar yetişkinlerden daha sıkıdır ve tek bir soruya bağlıdır: kişi asgari okul bitirme yaşına (minimum school leaving age) ulaştı mı? Bu rehber bir restoran, kafe, pub ya da takeaway’in bilmesi gerekenleri anlatır.

Çocuk mu, genç çalışan mı? ​

• Çocuk (child): henüz okul bitirme yaşına ulaşmamış kişi. Öğrenciler bu yaşa 16 yaşını doldurdukları okul yılı içinde ulaşır.
• Genç çalışan (young worker): okul bitirme yaşını geçmiş ama 18’ine girmemiş kişi. 18 yaşından itibaren yetişkin kuralları geçerlidir.

İngiltere ve Galler’de öğrenci, yaz tatilinin sonuna kadar 16 yaşını dolduracaksa haziranın son cuması okuldan ayrılabilir; İskoçya ve Kuzey İrlanda’da tarihler farklıdır. İngiltere’de genç, sonrasında 18 yaşına kadar eğitimde ya da öğretimde kalmalıdır; bu, yarı zamanlı eğitim veya öğretim sürerken haftada 20 saat ya da daha fazla çalışmak veya gönüllülük yapmak da olabilir.

Okul çağındaki çocuklar ​

• Yaş. Çocuklar 14 yaşından itibaren yarı zamanlı çalışabilir. Bazı belediyelerde yerel düzenlemeler (byelaws), 13 yaşındakilerin belirli hafif işleri yapmasına izin verir.
• Yalnız hafif iş (light work): güvenliğine, sağlığına, gelişimine ya da okuluna zarar vermesi beklenmeyen iş. İş deneyimi (work experience) dışında fabrika ya da sanayi alanı gibi yerlerde çalışamazlar.
• Belediye düzenlemeleri. Her belediye kendi kurallarını ekleyebilir; örneğin çocukların hiç yapamayacağı işler, saatler ve molalar. Belediyenin eğitim birimine (education department) ya da education welfare service’e sor.
• İzin belgesi. Çoğu belediye, okul çağındaki bir çocuk işe başlamadan önce çocuk çalıştırma izni (child employment permit) almanı ister. İzin yoksa çocuğun karıştığı kazalara karşı sigortan olmayabilir. Okulun ayarladığı iş deneyimi için izin gerekmez.

Yerel düzenleme ne derse desin, çocuk okul saatlerinde, sabah 7’den önce ya da akşam 7’den sonra, en az 1 saat mola vermeden 4 saatten fazla ya da okuldan önce bir saatten fazla (o da yalnız düzenleme izin veriyorsa) çalışamaz. Ayrıca her yıl okul tatilinde en az art arda 2 hafta hiç çalışmamış olmalıdır.

Yolda bir değişiklik. Children’s Wellbeing and Schools Act 2026 bu kuralları İngiltere ve Galler için yeniden yazıyor. Diğer değişikliklerin yanında en geç bitiş saati akşam 8’e çıkıyor ve belediye izni, yönetmeliğin hariç tuttuğu durumlar dışında yasal zorunluluk oluyor. 13 Ekim 2026 itibarıyla yeni kurallar işverenler için henüz yürürlükte değil; yukarıdaki kurallara uy.

Genç çalışanlar: saatler ve dinlenme ​

İngiltere, Galler ve İskoçya’da geçerli olan Working Time Regulations 1998 genç çalışanlar için şu sınırları koyar:

• Saatler: günde en fazla 8 saat, haftada en fazla 40 saat. Saatlerin ortalaması alınamaz ve muafiyet (opt-out) yoktur. Başka işverenlerdeki saatler de sayılır. Hafta pazarı pazartesiye bağlayan gece yarısı başlar.
• Mola: 4,5 saatten fazla çalışıyorsa 30 dakika; mümkünse tek seferde ve çalıştığı yerden uzakta.
• Günlük dinlenme: her 24 saatte art arda 12 saat. Bölünmüş vardiyalarda ya da çok kısa işlerde bölünebilir.
• Haftalık dinlenme: her yedi günde 48 saat. Bölünmüş vardiyalarda bölünebilir ya da teknik veya organizasyonel nedenlerle kısaltılabilir, ama art arda 36 saatin altına inemez.

8 ve 40 saat sınırı ancak üç şart birlikte varsa aşılabilir: iş, hizmetin sürmesi ya da ani talep artışını karşılamak için gerekli; yapacak yetişkin çalışan yok; ve iş gencin eğitimine ya da öğretimine zarar vermeyecek. Bir kaza ya da başka olağanüstü bir olay yüzünden genç çalışan günlük dinlenmesini veya molasını kaçırırsa, aynı süreyi 3 hafta içinde geri almalıdır.

Gece işi ​

Genç çalışanlar kısıtlı dönemde (restricted period) çalışamaz: 22.00–06.00, ya da sözleşmesi 22.00’den sonra çalışmayı öngörüyorsa 23.00–07.00. Restoranlar, pub’lar, barlar, oteller, catering işletmeleri ve fırınlar için bir istisna var, ama göründüğünden dardır:

• gece yarısı ile 04.00 arası asla;
• bu saatlerin dışında yalnız yukarıdaki üç şartla: hizmetin sürmesi ya da ani talep, yetişkin yok, eğitime ya da öğretime zarar yok;
• korunması için gerekiyorsa bir yetişkinin gözetiminde ve aynı süre dinlenme geri verilerek.

Bir genç çalışana gece işi vermeden önce ona ücretsiz sağlık ve yeterlilik değerlendirmesi öner ve bunu düzenli aralıklarla tekrar öner.

Sağlık ve güvenlik ​

• Önce risk değerlendirmesi. Risk değerlendirmen (risk assessment) gençleri kapsamıyorsa genç çalıştıramazsın: deneyimsizlikleri, ekipman ve nasıl kullanıldığı, işyerinin düzeni ve vereceğin eğitim. Yakın zamanda genç çalıştırmadıysan, başlamadan önce gözden geçir. Beş ya da daha fazla çalışanın varsa önemli bulguları yazılı kaydet.
• Kaçınılacak işler. Fiziksel ya da psikolojik kapasitesini aşan işler, deneyimsizliği yüzünden fark etmesi beklenemeyecek kaza riski taşıyan işler, aşırı sıcak ya da soğuk, gürültü veya titreşim riski olan işler olmaz. Okul bitirme yaşını geçmişse eğitim için gerekliyse, yetkin biri gözetiyorsa ve risk makul ölçüde en aza indirildiyse bunların bir kısmına izin verilir.
• Mutfakta. HSE, çocukları dilimleme makinesi ve çöp sıkıştırıcıdan, aşındırıcı temizlik kimyasallarından, fritöz yağı boşaltmaktan ve yüksekte çalışmaktan uzak tutup tutmayacağına karar vermeni önerir; tüm personele bıçak eğitimi vermeni de tavsiye eder.
• Eğitim ve gözetim. Gençler işin ilk altı ayında daha fazla risk altındadır. Talimatları anladıklarını kontrol et ve onları yetişkinlerden daha yakından gözet.
• Ebeveyne söyle. Bir çocuğu çalıştırmadan önce bir ebeveyne değerlendirmenin bulduğu riskleri ve bunları nasıl kontrol ettiğini anlat. Kısa bir konuşma yeterlidir.

Alkol satışı ve servisi ​

İngiltere ve Galler’de, sorumlu bir kişi, 18 yaş altı birinin alkol satmasına bilerek izin verirse suç işler; meğer ki her satış, sorumlu bir kişi tarafından özel olarak onaylanmış olsun. Sorumlu kişi premises licence sahibi, DPS ya da bunların yetkilendirdiği 18 yaş ve üstü herhangi biridir. Bu kural, masada yemekle (table meal) satılan alkole, yemek servisi yapılan ve alkolün yalnız yemek yiyenlere satıldığı bölümde uygulanmaz. Yani 17 yaşındaki biri yemek salonunda yemekle şarap servis edebilir; ama bardaki satışları onay ister.

İskoçya’da 18 yaş altı biri alkolü yalnız dışarıya satabilir ya da yemekle servis edebilir ve her satış sorumlu bir kişi ya da onun yetkilendirdiği bir yetişkin tarafından özel olarak onaylanmalıdır. Lisanslar, DPS ve yaş kontrolü için alkol lisansı rehberimize bak.

Ücret ve izin ​

Okul çağındaki çocukların asgari ücret (National Minimum Wage) hakkı yoktur. Okul bitirme yaşından itibaren 18 yaş altı ve çıraklar (apprentices) için ayrı oranlar vardır: asgari ücret rehberimize bak. Yetişkin personel için izin, çalışma saatleri ve molalar rehberimize bak.

Kısa kontrol listesi ​

• Yaş kontrol edildi. Okul çağındaki çocuklar: belediye istiyorsa izin, düzenlemelere bakıldı, saatler dönem içi ve tatil sınırları içinde.
• Genç çalışanlar: günde 8, haftada 40 saati aşmayan vardiyalar, 30 dakikalık molalar, 12 saat günlük ve 48 saat haftalık dinlenme.
• Gece yarısı ile 04.00 arası hiçbir 18 yaş altı çalışmıyor.
• İlk vardiyadan önce gençleri kapsayan bir risk değerlendirmesi; çocuk başlamadan önce ebeveyne riskler anlatıldı.
• 18 yaş altı birinin her alkol satışı onaylı; masada yemekle servis hariç.

Kaynaklar ​

• GOV.UK, Child employment: asgari yaşlar, okul bitirme yaşından sonra tam zamanlı çalışma, İngiltere’de 18’e kadar eğitim ya da öğretim, çocuklar ve asgari ücret, kısıtlamalar, dönem içi ve tatil saatleri, yerel düzenlemeler, çocuk çalıştırma izni.
• GOV.UK, School leaving age: her ülkede okuldan ayrılma tarihleri ve İngiltere’de 18’e kadar seçenekler.
• legislation.gov.uk, Children and Young Persons Act 1933, madde 18: İngiltere ve Galler’de çocuk çalıştırma kısıtlamaları, yerel düzenlemeler, hafif iş, iki haftalık ara.
• legislation.gov.uk, Children’s Wellbeing and Schools Act 2026: yeni madde 18 (madde 28) ve yürürlük (madde 78); şimdiye kadar çıkarılan yürürlük yönetmeliklerinin hiçbiri madde 28’i yürürlüğe koymuyor.
• legislation.gov.uk, The Working Time Regulations 1998: genç çalışan ve kısıtlı dönem (madde 2), azami saatler (madde 5A), gece işi (madde 6A), sağlık değerlendirmesi (madde 7), günlük dinlenme (madde 10), haftalık dinlenme (madde 11), molalar (madde 12), istisnalar (madde 27A).
• GOV.UK, Maximum weekly working hours, Rest breaks at work ve Night working hours: 18 yaş altında ortalama ve muafiyet olmaması, genç çalışanların molaları ve telafi dinlenmesi, 16 ve 17 yaşındakilerin gece işi.
• legislation.gov.uk, The Management of Health and Safety at Work Regulations 1999: gençler için risk değerlendirmesi (madde 3), çocuğun ebeveynine bilgi (madde 10), gençlerin korunması (madde 19).
• HSE, Young people at work: riskler, risk değerlendirmesini gözden geçirme, eğitim ve gözetim, çocuklarla ilgili yasa.
• HSE, Catering and hospitality FAQs: catering’de çocuklar ve gençler; dilimleme makineleri, sıkıştırıcılar, kimyasallar, fritözler, yüksekte çalışma ve bıçaklar.
• legislation.gov.uk, Licensing Act 2003, madde 153: 18 yaş altının gözetimsiz satışı, masada yemek istisnası, sorumlu kişiler.
• legislation.gov.uk, Licensing (Scotland) Act 2005, madde 107: İskoçya’da 18 yaş altının gözetimsiz satışı.
• GOV.UK, National Minimum Wage and National Living Wage rates: asgari ücret okul bitirme yaşında başlar.

Bu rehber genel bilgidir, hukuki danışmanlık değildir. Kendi personelin için çocuklarla ilgili belediyenin education welfare service’ine, genç çalışanlarla ilgili Acas’a sor.