Türkçe

English
O‘zbekcha
Русский
Español

Türkçe

English
O‘zbekcha
Русский
Español
Demo ayarla

Güncellendi

Restoranlar için bahşiş yasası: ne yapmalısın ​

1 Ekim 2024’ten beri işletmenden geçen bahşişlerin tamamının personeline ulaşması gerekiyor. Employment (Allocation of Tips) Act 2023 ve ona bağlı yasal uygulama kuralları (code of practice), işverenin bahşişleri ve servis ücretlerini kesintisiz aktarmasını, adil paylaştırmasını, zamanında ödemesini ve tüm bunları personelin görebildiği yazılı bir politikayla yürütmesini şart koşuyor. Bu rehber bunun bir restoran, kafe, pub ya da takeaway için ne anlama geldiğini ve sırada neyin değiştiğini anlatır. Yasa İngiltere, İskoçya ve Galler’de geçerlidir.

Hangi bahşişler kapsamda ​

Yasa “nitelikli” bahşişleri kapsar: işletmenin aldığı ya da paylaştırılmasını kontrol ettiği veya belirgin biçimde etkilediği bahşişler. Misafirin nasıl ödediği belirleyici değildir.

  • Kartla verilen bahşişler ve işletmene ulaşan, uygulama ya da QR kodla ödenen bahşişler, işletmenin aldığı bahşişlerdir.
  • Nakit bahşişler de, personele nasıl paylaşacağını söylüyorsan ya da toplayıp kendin dağıtıyorsan (örneğin vardiya sonunda ya da bordroyla) kapsamdadır.
  • Bir çalışanın senin hiçbir müdahalen olmadan alıp kendisinde tuttuğu nakit bahşiş kapsam dışıdır. Misafirin işletmeyi atlayıp bir uygulamayla doğrudan çalışana ödediği bahşiş de öyle.
  • Servis ücretleri, ister otomatik ekle ister misafire bırak, bu yasa açısından bahşiş sayılır.

Yasa, sana yerleştirilen ajans çalışanları dahil tüm çalışanları (worker) korur. Serbest çalışanlara (self-employed) uygulanmaz.

Her bahşişi kesintisiz aktar ​

Tüm nitelikli bahşişler ve servis ücretleri, gelir vergisi gibi çok sınırlı durumlar dışında kesinti yapılmadan çalışanlara gitmelidir. Kurallar bunun “vergiyle ilgili hükümleri etkilemediğini” söyler: bahşişin nasıl vergilendirildiği ayrı bir konudur ve servis ücreti ve bahşiş rehberimizde anlatılıyor.

Bir ödemenin bir kısmı yasaya göre bahşiş sayılmaz: KDV. Servis ücreti zorunlu ve KDV’liyse, aktarılması gereken tutar KDV düşüldükten sonra kalandır (Employment Rights Act 1996, bölüm 27C(7)).

Adil paylaştır ​

Adil olmak eşit olmak zorunda değildir. Kurallar, açık ve nesnel bir ölçüt dizisi kullanmanı ve ajans çalışanları dahil misafire hizmet eden herkesi hesaba katmanı ister. Örnek verilen ölçütler şunlar:

  • görevin türü, örneğin salon ve mutfak;
  • temel ücret;
  • bahşişlerin alındığı dönemde çalışılan saat;
  • bireysel ya da ekip performansı;
  • kıdem ya da sorumluluk düzeyi;
  • işyerinde geçirilen süre;
  • misafirin niyeti.

Ölçütler doğrudan ya da dolaylı ayrımcılık yaratmamalı ve bahşiş politikanda yazmalıdır. Kurallar ayrıca, sistemin adil olduğu konusunda geniş bir uzlaşma için personele danışmanı ve ekibin değiştikçe sistemi gözden geçirmeni ister.

Paylaştırmayı bir tronc’a bırakabilirsin: bağımsız bir işletmecinin yürüttüğü havuz. Bu kişi bir çalışan, dışarıdan bir bordro ya da muhasebe firması veya personelin seçtiği biri olabilir. Koyduğun çerçeve adilse ve tronc’un bağımsız ve adil işlediğine makul olarak inanıyorsan kurallara uymuş sayılırsın. Sonradan öyle olmadığını öğrenirsen harekete geçmelisin: düzeni değiştir, işletmeciyi değiştir ya da sonlandır.

Zamanında öde ​

Bahşişler en geç, misafirin ödediği ayı izleyen ayın sonuna kadar personele ulaşmalıdır. 23 Haziran’da bırakılan bir bahşiş en geç 31 Temmuz’da ödenir.

Bahşiş politikası yaz ​

İşletmen ara sıra değil düzenli olarak bahşiş alıyorsa yazılı bir bahşiş politikan olmalı. Politika, bahşişlerin nasıl kabul edildiğini, nasıl paylaştırılıp ödendiğini ve süreci adil ve şeffaf tutmak için ne yaptığını anlatmalı.

  • Sade bir dille yaz.
  • Ajans çalışanları ve kısa sürede işe başlayanlar dahil herkesin ona aynı kolaylıkla ulaşmasını sağla. E-posta, personel portalı ya da basılı kopya olur.
  • Engelli bir çalışan isterse erişilebilir bir biçimde ver.

Bahşiş kaydını tut ​

Her işyerinde alınan tüm nitelikli bahşişlerin ve her çalışana ayrılan tutarın kaydını, her bahşişin ödendiği tarihten başlayarak üç yıl saklamalısın.

Bir çalışan bu kaydı yazılı olarak görmek isteyebilir: üç ayda bir kez, senin yanında çalıştığı ve en fazla üç yıl geriye giden herhangi bir dönem için. Yanıtın o dönemde alınan toplam bahşişi ve o çalışanın kendi payını göstermeli, başkalarınınkini değil. Kaydı veri koruma yasasına uygun sakla ve paylaş.

Bir çalışan itiraz ederse ​

Kurallar iki tarafın da şikâyeti önce kendi aralarında çözmeye çalışmasını ister; Acas arabuluculukta yardımcı olabilir. Ajans çalışanları dahil bir çalışan iş mahkemesine (employment tribunal) de başvurabilir. Mahkeme şikâyetin haklı olduğunu açıklayabilir, bir paylaştırmayı yeniden yapmanı ya da tazminat ödemeni emredebilir; buna aynı işyerinde şikâyet etmemiş diğer çalışanlar da dahil olabilir.

Sırada ne değişiyor ​

Employment Rights Act 2025, bahşiş yasasına üç yeni yükümlülük ekliyor (section 14):

  • İlk politikayı yazmadan önce danış. Tanınan bir sendikanın temsilcilerine ya da seçilmiş veya atanmış başka çalışan temsilcilerine danış; hiçbiri yoksa etkilenecek çalışanlara doğrudan danış.
  • Politikayı en az üç yılda bir gözden geçir ve her gözden geçirmede aynı şekilde danış.
  • Görüşlerin anonim bir özetini o işyerindeki tüm çalışanlarla paylaş.

Bu rehber kontrol edildiğinde bu yükümlülükler henüz yürürlükte değildi. Hükümet revize kurallar için 19 Ağustos – 29 Eylül 2026 arasında görüş topladı ve sonucu henüz yayınlamamıştı. Planı, son metni Parlamento’ya sunmak; yeni yükümlülüklerin 2026 sonunda yürürlüğe girmesi bekleniyor. O zamana kadar mevcut kurallar geçerli. Zaten bir politikan varsa şimdiden başlamak pek bir şeye mal olmaz: kısa bir personel anketi ve söylenenlerin bir sayfalık özeti.

Kısa kontrol listesi ​

  • Kart, uygulama ve QR bahşişlerinin ve her servis ücretinin tamamı, vergi dışında kesintisiz personele ulaşıyor.
  • Topladığın ya da yönlendirdiğin nakit bahşişler aynı politikayla paylaştırılıyor.
  • Herkesin görebildiği, sade dilde, paylaştırma ölçütlerini de içeren yazılı bir politika.
  • Bahşişler izleyen ayın sonuna kadar ödeniyor.
  • Alınan bahşişlerin ve herkesin payının üç yıl saklanan kaydı.
  • Personele danışıp politikayı gözden geçirmek için takvimde bir tarih.

Yumee POS’ta nasıl işler ​

Bahşişi açtığında misafirler ödeme sırasında PAX kart makinesinde bahşiş ekleyebilir. Her kart bahşişi kendi ödemesiyle birlikte kaydedilir; günün bahşiş toplamı X ve Z raporlarında ve muhasebecinin indirdiği rakamlarda görünür. Personel saat uygulamasında yazılı bahşiş politikanı, en son ne zaman gözden geçirdiğin ve personele danıştığın tarihlerle birlikte tutabilir; bir bahşiş havuzunu çalışılan saate, role göre ya da eşit paylaştırabilirsin. Havuzu sen girersin, paylaşım senin için hesaplanır ve düzeltilebilir; bahşiş paylaşımı sen açana kadar kapalı kalır. Bahşişlerin nasıl paylaşılacağı senin kararın olarak kalır.

Kaynaklar ​

Bu rehber genel bilgidir, hukuki danışmanlık değildir. Kendi işletmen için bir iş hukuku danışmanına, Acas’a ya da bir avukata sor.