Personel için izin, çalışma saatleri ve molalar ​

Senin için çalışan (worker) hemen herkesin, tam zamanlı, yarı zamanlı ya da sıfır saat sözleşmeli (zero-hours contract) olsun, ücretli izin, haftalık çalışma sınırı ve dinlenme arası hakkı vardır; 2024’ten beri saatleri her hafta değişen personel için de özel kurallar var. Bu rehber bir restoran, kafe, pub ya da takeaway’deki yetişkin personeli anlatır; 18 yaş altı için daha sıkı sınırlar genç çalışanlar rehberimizde. Working Time Regulations 1998 yalnızca Büyük Britanya’yı (Great Britain) kapsar; Kuzey İrlanda’daysan oradaki kurallara bak.

Ne kadar izin: 5,6 hafta ​

• Tam zamanlı. Hemen tüm çalışanların yılda 5,6 hafta ücretli izin (statutory annual leave) hakkı vardır. Haftada 5 gün çalışan biri için bu en az 28 gün eder.
• 28 gün tavanı. Yasal ücretli izin 28 günle sınırlıdır; haftada 6 gün çalışan personelin hakkı da 28 gündür.
• Yarı zamanlı. Düzenli yarı zamanlı çalışanlar da 5,6 hafta alır, ama daha az günle: haftada 3 gün çalışan en az 16,8 gün (3 × 5,6).
• Resmî tatiller (bank holidays) 5,6 haftanın içine sayılabilir; aşağıya bak.

Yıl ortasında başlayanlar. İzin yılını (leave year) personele işe başlarken bildir; sözleşmede yoksa ilk iş gününde başlar. Yeni başlayan, yılın kalan kısmı kadar izin alır; ilk yılda iznin ayda on ikide bir birikmesini (accrual) uygulayabilirsin: GOV.UK’nin örneğinde Ocak için 2,5 gün (28 ÷ 12 = 2,33, en yakın yarım güne yukarı yuvarlanır).

Ayrılanlar. İzin yerine ödeme (payment in lieu) yalnızca kişi işten ayrılırken yapılabilir; kullanılmamış izin, ağır kusur (gross misconduct) nedeniyle işten çıkarmada bile ödenmelidir. Biriktirdiğinden fazla izin kullandıysa, bu tutar son maaştan ancak önceden yazılı olarak anlaşıldıysa kesilebilir.

Düzensiz saatli ve yılın bir kısmında çalışanlar: %12,07 ​

1 Nisan 2024 ya da sonrasında başlayan izin yıllarında iki grup çalışan, sabit gün sayısı yerine çalıştıkça izin biriktirir:

• Düzensiz saatli çalışanlar (irregular-hours workers): sözleşmeye göre her ödeme dönemindeki ücretli saatleri tamamen ya da çoğunlukla değişkendir. Hükümetin örneği, sıfır saat sözleşmeli bir hospitality çalışanıdır; dönüşümlü düzende sabit saatler düzensiz sayılmaz.
• Yılın bir kısmında çalışanlar (part-year workers): yılın yalnızca bir kısmında çalışırlar; en az bir haftalık, çalışmalarının gerekmediği ve ücret almadıkları dönemler vardır.

İzin her ödeme döneminin (pay period) son günü, o dönemde çalışılan saatlerin %12,07’si olarak birikir; yılda en fazla 28 gün. 30 dakikanın altındaki kesir sıfır, 30 dakika ve üstü tam bir saat sayılır. %12,07, 5,6 haftalık iznin yılda çalışılan 46,4 haftaya bölünmesinden gelir.

Toplu izin ücreti (rolled-up holiday pay). Yalnızca bu çalışanlar için (düzenli saatlilerde asla), izin ücretini iş için ödediğin tüm ücrete %12,07 ek olarak, o ücretle aynı anda ödeyebilirsin; tutar her bordroda ayrı bir kalem olarak görünmelidir. Bu durumda izne çıktıklarında ücret almazlar; yine de izinlerini kullandıklarından emin ol. Önce sözleşmeye bak ve personele haber ver; bu ek, en az asgari ücretin üstüne gelir.

Hesap örneği. Sıfır saat sözleşmeli bir bulaşıkçıya (kitchen porter) haftalık, saati £13’ten ödeme yapılıyor ve bir hafta 30 saat çalışıyor.

Toplu izin ücreti kullanmıyorsan, 4 saati kullanıldığında, aşağıdaki 52 haftalık ortalamayla ödersin.

İzin ücreti: bir haftalık ücret ne demek ​

• Düzenli saat, sabit ücret: normal haftalık ücreti.
• Düzenli vardiya ya da değişken ücret: önceki 52 haftanın ortalaması.
• Düzensiz saatli ve yılın bir kısmında çalışanlar: önceki 52 haftadaki ortalama ücretleri, yalnızca ücret aldıkları haftalar sayılarak. İzinlerinin tamamı normal ücretten ödenir.

52 hafta. Bir hafta genellikle pazardan cumartesiye sayılır. Ücret alınmayan ya da hastalık veya yasal izinde (statutory leave) geçen haftaları atla ve yerine geriye doğru say, ama en fazla 104 hafta. Daha yeni başlayan biri için elindeki tam haftaların ortalamasını al.

Neler dahil. Düzenli saatli personelde 5,6 haftanın en az 4’ü ‘normal’ ücretten ödenmelidir; buna komisyon, kıdem ya da mesleki yeterlilik için yapılan ödemeler ve önceki 52 haftada düzenli ödenen fazla mesai dahildir. Primin sayılıp sayılmayacağı primin türüne bağlıdır. Kalan 1,6 hafta ‘temel’ (basic) ücretten ödenebilir; bu da çalışacakları zamlı vardiyaları yansıtır. Birçok işveren 5,6 haftanın tamamını normal ücretten öder.

İzin isteme, reddetme ve tarih belirleme ​

• Personel isterken. Sözleşmede başka bir şey yazmıyorsa bildirim süresi en az iznin iki katı artı 1 gündür: 1 günlük izin için 3 gün önceden.
• Reddetme ya da iptal. İzni, iznin süresi artı 1 gün önceden haber vererek reddedebilir ya da iptal edebilirsin: 10 günlük istek için 11 gün. Belirli bir zamanı reddedebilirsin, ama izni tamamen engelleyemezsin.
• İznin ne zaman kullanılacağını söylemek. Örneğin Noel’de kapatıyorsan personele izin kullandırabilir, yoğun dönemlerde izni kısıtlayabilirsin; bildirim en az iznin iki katı olmalı: 5 gün için 10 gün önceden. Hasta bir çalışana bunun yerine izin kullandıramazsın.
• Kullan ya da kaybet. Personele izin kullanma için makul fırsat vermez ve kullanılmayan iznin yanacağını söylemezsen, izni sonraki yıla taşıyabilir.

Çalışma saatleri: 48 saatlik hafta ​

• Sınır. Haftada ortalama en fazla 48 saat, normalde 17 hafta üzerinden. Ortalama sınırın içinde kaldıkça uzun bir hafta sorun değil.
• Neler sayılır. Ücretli fazla mesai, senin istediğin ücretsiz fazla mesai, eğitim ve işyerinde hazır bekleme (on call). Molalar, izin ve sabit bir işyerine gidiş-geliş sayılmaz.
• Sınırdan çıkma (opt-out). 18 yaşın üstündeki bir çalışan daha fazla çalışmayı kabul edebilir. Bu gönüllü ve yazılı olmalı; isteyebilirsin, ama reddettiği için işten çıkarılamaz ya da haksız muamele göremez. Kimin sınırdan çıktığını kaydet.
• İptal. Sözleşmede olsa bile istediği zaman, en az 7 gün önceden yazılı bildirimle (anlaşmada yazıyorsa en fazla 3 ay) iptal edebilir.

Gece çalışanlar (night workers). 23:00 ile 06:00 arasında (ya da gece 00:00–05:00’i içeren, üzerinde anlaşılmış başka 7 saatlik bir dönemde) düzenli olarak en az 3 saat çalışan personel gece çalışanıdır. 24 saatte ortalama 8 saatten fazla çalışamazlar, normalde 17 hafta üzerinden; bu sınırdan çıkılamaz. Gece çalışmaya başlamadan önce ve sonra düzenli olarak ücretsiz sağlık değerlendirmesi (health assessment) öner; kabul etmek zorunda değiller. Bir doktor sağlık sorunlarını gece çalışmasına bağlarsa, mümkünse gündüz işine geçir.

Dinlenme araları ​

• Ne zaman. Zamanı sen belirleyebilirsin, ama vardiyanın başında ya da sonunda değil, ortasında bir yerde tek parça olmalı ve personel bunu çalıştığı yerden uzakta geçirebilmeli. Erken geri çağırırsan dinlenme arası sayılmaz.
• Ücret. Molaların ücretli olması gerekmez; sözleşmeye bağlıdır.
• Vardiyalı ve bölünmüş vardiyalı (split shift) personel, vardiyalar arasında günlük ya da haftalık dinlenmeyi alamıyorsa, yerine aynı uzunlukta telafi dinlenmesine (compensatory rest) hak kazanabilir.

Kayıtlar ​

• Çalışma süresi: 48 saat ve gece çalışması sınırlarına uyduğunu ve sağlık değerlendirmesi önerdiğini gösteren kayıtlar 2 yıl saklanır; sınırdan çıkanların güncel listesi de tutulur.
• İzin: 6 Nisan 2026’dan beri personelin hak ettiği izni ve izin ücretini aldığını gösteren kayıtlar 6 yıl saklanır: Acas’a göre kullanılan ve taşınan izin, izin ücreti ve içeriği, izin yerine yapılan ödemeler. Bordro sistemi ya da tablo yeterli; kayıt yoksa para cezası alabilirsin.

Resmî tatiller ​

GOV.UK’nin ifadesiyle işverenin resmî tatillerde ücretli izin vermesi gerekmez. Bunları 5,6 haftanın içine sayabilir ya da üstüne verebilirsin; personelin bu günlerde çalışıp çalışmayacağı sana kalmış. Kapatıyorsan, normalde çalıştıkları bir güne denk gelen resmî tatil için sözleşme hükmü ya da bildirimle izin kullandırabilirsin, ama çalışmadıkları bir güne denk gelen için kullandıramazsın. Resmî tatilde çalışanlar da 5,6 haftalık iznin tamamını alır.

Kısa kontrol listesi ​

• İzin yılı belirlenmiş ve her yeni başlayana bildirilmiş.
• Herkese 5,6 hafta, 28 gün tavanıyla; düzenli yarı zamanlılara orantılı.
• Düzensiz saatli ve yılın bir kısmında çalışanlar saatlerinin %12,07’sini biriktiriyor.
• Toplu izin ücreti kullanılıyorsa her bordroda ayrı gösteriliyor.
• İzin ücretinde komisyon ve düzenli fazla mesai, 52 ücretli hafta üzerinden.
• 48 saati aşanlar için yazılı opt-out; gece çalışanlara sağlık kontrolü.
• Vardiya planında 20 dakikalık mola, vardiyalar arası 11 saat ve haftalık izin günü.
• İzin kayıtları 6 yıl, çalışma süresi kayıtları 2 yıl saklanıyor.

Kaynaklar ​

• GOV.UK, Holiday entitlement: 5,6 hafta, 28 gün tavanı, yarı zamanlı izin, resmî tatiller, izin yılı, yıl ortasında başlama, %12,07 birikim ve yuvarlama, bir haftalık ücretin hesabı, normal ücret, toplu izin ücreti, 6 Nisan 2026’dan itibaren izin kayıtları, izin isteme ve reddetme bildirimleri, iznin ne zaman kullanılacağını söyleme, izin yerine ödeme ve son maaştan kesinti.
• Department for Business and Trade, Holiday pay and entitlement reforms from 1 January 2024, son güncelleme 1 Nisan 2024: tanımlar ve hospitality örneği, 1 Nisan 2024’ten itibaren başlayan izin yılları, %12,07’nin nereden geldiği, normal ve temel ücrete nelerin girdiği, toplu izin ücretinin bordroda gösterilmesi, 52 haftalık referans dönemi ve 104 hafta sınırı, izin yerine ödeme.
• legislation.gov.uk, The Working Time Regulations 1998, 1 Ekim 2026’dan itibaren geçerli sürüm, Employment Rights (Amendment, Revocation and Transitional Provision) Regulations 2023 ile değişik hâli: yalnızca Büyük Britanya’yı kapsaması (madde 1), 48 saat sınırı ve opt-out (madde 4 ve 5), gece çalışması ve sağlık değerlendirmesi (madde 6 ve 7), çalışma süresi kayıtlarının iki yıl saklanması (madde 9), günlük ve haftalık dinlenme ile molalar (madde 10–12), izin bildirimi (madde 15), %12,07 birikim ve 28 gün tavanı (madde 15B), tanımlar (madde 15F), toplu izin ücreti ve bordro (madde 16A) ve izin kayıtlarının altı yıl saklanması (madde 16B).
• legislation.gov.uk, The Employment Rights Act 2025 (Commencement No. 2 and Transitional and Saving Provisions) (Amendment) Regulations 2026, madde 3(8): Employment Rights Act 2025’in yıllık izin kayıtları tutma yükümlülüğünü getiren 35. bölümünün 6 Nisan 2026’da yürürlüğe girmesi.
• GOV.UK, Rest breaks at work: üç mola türü, molaların ne zaman kullanıldığı, molaların ücreti, telafi dinlenmesi.
• GOV.UK, Maximum weekly working hours: 17 haftalık ortalama, neyin çalışma sayıldığı, opt-out ve iptali.
• GOV.UK, Night working hours: kimin gece çalışanı olduğu, 8 saat sınırı, sağlık değerlendirmesi, kayıtlar.
• GOV.UK, UK bank holidays: resmî tatillerde ücretli izin verme zorunluluğu olmaması.
• Acas, Holiday entitlement, son güncelleme 1 Ekim 2026: asking for and taking holiday, bank holidays and Christmas, calculating holiday pay ve keeping records; ve Rolled-up holiday pay, son güncelleme 22 Nisan 2026: bordroda ayrı ödeme, izin kullanılırken ücret ödenmemesi.

Bu rehber genel bilgidir, hukuki danışmanlık değildir. Kendi personelin için hükümetin izin hesaplayıcısını (holiday entitlement calculator) kullan ya da Acas yardım hattını ara.